Chapter 3 No.3

La postan tagon, je mia veki?o, mia gastiganto proponis, ke ni iru nin bani en la Psjol'on. Mi plezure akceptis, ?ar la vetero estis tre varma. La rusoj tre ofte sin banas, heredinte, kiel la turkoj, tiun ?atemon de la Bizantoj. Mi devas aldiri, ke tiu higiena kutimo, bonega ?ie, estas speciale necesa por la popola klaso de Rusujo, precipe ?e la grandarusoj, kiuj ne sufi?e zorgas pri la detaloj de la ?iutaga tualeto, kaj estus, sen tiuj oftaj banoj, terure malpuraj.

Dum la vintro, ne estas eble sin bani en la frosti?intaj riveroj, sed en Rusujo, kiel en Turkujo kaj Norda Afriko estas specialaj ?vitbanejoj, iom similaj je la romaj "thermoj". Tiuj rusaj ?vitbanejoj estas tre diversaj, de la luksaj marmoraj banejoj en la urbegoj, ?is la humilaj lignaj banejoj vila?aj. Sed, principe, ?iuj konsistas el tri ?ambroj-la senvesti?ejo, la lavi?ejo, kun akvoj varma kaj malvarma, kaj la ?vitejo. En tiu lasta ?ambro staras fornego kun fera varmega platego, sur kiun oni ver?as intertempe akvon, kiu tuj vapori?as kaj plenigas la aeron per malseka kaj varmega nebulo. ?irka?e en la ?ambro ku?as kelkaj longaj bretoj el ligno, amfiteatre surmetitaj, sur kiujn sin sternas la banantoj. Ju pli alta estas la breto, des pli varma kaj sufokiga la atmosfero estas. Kaj multaj rusoj preferas la plej altajn lokojn, kie ili ?vitas ?is tuta malforti?eco, kaj, plie, sin vergigas per vergofaskoj, kuiritaj en bolanta akvo! Iafoje, iaj bravuloj,-plej ofte de la klaso de komercistoj, kiuj estas efektivaj forteguloj,-post ?vitego kaj vergado, ru?aj kiel kuiritaj omaroj, kuras eksteren kaj rulas sian nudan kaj varmegan korpon en la ne?o, kriegante kaj ridegante pro volupteco sub la malvarmegaj kisoj de la frostego; poste tiuj herouloj ree kuras en la ?vitejon kaj saltas sur la plejvarman breton! Sed tio estas dan?erega plezuro, ebla nur por homoj, havantaj bovan farton. ?enerale, la rusoj, post ?vitado kaj vergado, nur lavas en la dua ?ambro sian korpon, moligitan per la vaporo, kaj fine sin malvarmetigas per malpli varma akvo.

Feli?e, dank' al la somero, mi ne estis suferonta tiun timindan rusan operacion, sed nur banonta, kiel mi jam diris, en la malvarmetajn akvojn de la Psjol.

En tiu ebena lando, sen ?tonoj kaj preska? sen arboj, povantaj deteni la tera?on, la riveroj havas tre kaprican kaj ?an?eman direkton. Dum la printempo, kiam la degelado multobligas iliajn akvojn, ili disfluas super siaj malaltaj bordoj kaj superakvigas la ?irka?a?on. Por fiksi la fluejon de la Psjol en Sumi, oni donis al ?i bordojn, artefaritajn el palisaroj, apogitaj kontra? teraj dekliva?oj. Tamen, en kelkaj lokoj de la urbo, oni lasis ?in disflui sur nedeklivajn sablobordojn, kien la urbanoj venas amase sin bani.

Tiun matenon, do, kun mia gastiganto, mi iris en unu el tiuj banlokoj apud la pola pre?ejo, kaj tie mi vidis ne atenditan spektaklon. Anta? mi, aperis aro da plena?aj viroj, da junuloj kaj knaboj tute nudaj, ?u starantaj a? sidantaj sur la bordo, ?u na?antaj a? petole saltantaj en la rivero, kvaza? ili tute ne rimarkus sian "paradizan" kostumon! Apena? kelkaj el ili forirante el la akvo, duone ekimitis la honteman geston de la Venuso de Medi?i!

En Polinezio tia sen?emizularo ne estus min miriginta, sed en Rusujo mi ?in ne atendis! Kredeble, mia amiko, kiu jam komenci?is senvesti?i, rimarkis ion neordinaran en mia mieno, ?ar li diris al mi demande:

-Nu! ?u vi ne deziras plu vin lavi?

-Mi deziras, sed mi devas konfesi, ke mi estas iom... mirigata. ?u, do, la Rusoj kutimas sin bani en tia vere simpla... senvesto?

-Kio? ?u vi mem kutimis konservi viajn vestojn dum la bano? Ha, mi divenas! Eble vi dezirus unu el tiuj trikotaj banvestoj, kiujn mi vidis en kelkaj mondumaj banlokoj sur la bordo de la Nigra maro? Se nur mi estus ?in anta?supozinta, mi estus provinta trovi unu en Sumi... kvankam mi devas diri al vi, ke tio ?ajnus tie tre stranga kaj altirus sur vin la atenton de ?iuj. Entute, nenio tie estas malbona kaj nenatura.

-Ho certe, mi konsentis, ?io estas, kontra?e, tre la?natura!

-Rimarku, li aldiris, ke vi estas inter homoj tre decaj. Rigardu, ekzemple, kaj li montris kun duonrideto diketan kaj solenan viron, kiu pla?dis en la akvo kun du knaboj, dum severmiena soldato rigide staris apud iliaj vestoj, metitaj sur tapi?eto, tiuj sinjoroj ne estas malpli ol lia "ekscelenca" mo?to generalo de nia urbo kaj liaj filoj!

Tiu vere rusa argumento tuj konvinkis min. Cetere la reala konveneco, en tiaj cirkonstancoj, estis konduti kiel ?iuj kaj ne altiri la atenton sur a?ojn, pri kiuj neniu pensis.

Tamen, iom poste, dum mi na?is apud mia amiko, mi demandis ?erceme:

-Kaj ?ia "ekscelenca mo?tino" generaledzino, ?u anka? ?i tiel same sin banas?

-Certe, sed, kiel ?iuj sinjorinoj de la altaj kaj mezaj klasoj, ?i banas sin en fermita loko. Tamen, iom pli malproksime, estas parto de la rivero, kie sin banas la virinoj de rango pli modesta. Vi vidos ilin, hodia? posttagmeze, kiam ni faros ?ipetan promenon.

Do, post la tagman?ado, kiu en Rusujo okazas je la tria horo, ni faris nian preparadon kaj provizadon por ekskurseti per boato al unu el la multaj insuletoj, ku?antaj inter la fluejoj de la Psjol. Kompreneble, ni ne forgesis forporti kun ni la necesan samovaron, kun karbo por ?in varmigi. Kun ni venis afabla kaj gaja fra?lino, amikino de la familio Speranskij, kaj tri knaboj a? junuletoj, fervoraj akompanantoj de mia amiko dum liaj boataj promenoj. Nia blanka ?ipeto portis nigre pentritan la francan nomon Alger, la? delikata afabla?o por ?ia al?erana gasto.

Sub la vigla pu?ado de nia juna remistaro, ni senbrue glitis kontra? la fluo, la?longe de la multaj kurbi?oj de la Psjol. Tie, la rivero estis neprofunda kaj ofte ?ian trankvilan fluadon malrapidigis nenufaroj kaj aliaj akvaj herboj, tra kiuj na?is kaj pla?dis aroj de bruemaj anasoj, kiuj disflugis anta? nia ?ipeto.

Post mallonga veturado, ni alvenis en lokon, kie sin banis amaso da virinoj, junulinoj, knabinoj kaj knabetoj ?ojaj kaj babilemaj; ?iuj havis la tre simplan rusan bankostumon, kiun mi jam priskribis. Nia alveno ne ?enis ilin. Dum ni trapasis, niaj ?ipanetoj ?erce alparolis tri knabinojn apude ludantajn. Responde, tiuj slavaj nimfetoj fortike na?is post nia boato, pla?dante kun ridegoj, kaj ?prucigante nin per pluveto de perlaj gutoj.

Tio estis kvaza? mitologia sceneto, inda je la peniko de artisto, kaj ?ar mi ne estas pentristo mi povis nur fari fotografan kli?on de tiu gracia pejza?o.

Iom poste ni veturis preter la lastaj dometoj de la posturbo, kaj mezen de la kamparo. Balda?, proksimi?anta bruo altiris nian atenton. Sur vojeto, zigzage disvolvi?anta tra la verda stepo, alkuris galope bando de junaj nudaj rajdistoj. Per siaj kriegoj, ili incitis siajn ?evalojn, sur kiuj ili sidis firme kaj gracie, kiel indaj idoj de la antikvaj kozakoj de Ukrajno. ?iuj homoj kaj ?evaloj, sin ?etis maltime en la Psjol'on, farante post si ?a?mantan disondaron. ?ajnis, ke mi vidas aron de nordamerikaj Indioj, rapidantaj, tra rivero, sur la milita vojo.

Sed mi rimarkas ke, jam de kelka tempo, mia okcidenta legantino maltrankvile pensas pri nia juna akompanantino kaj sin demandas: "Kiel, konvena fra?lino konsentis promeni en lokoj, kie ?i riskis renkonti tian spektaklon?"

Mi petegas, ke ?i bonvolu iom atendi anta? ol severe ju?i sian slavan fratinon. Certe, mi opinias kun ?i, ke la korphontemeco estas la plej bela ornama?o de niaj okcidentaj virinoj, kaj ?i estas necesa kondi?o de la bonordeco de nia societo. Sed, ?u ?i estas tiom necesa por ia ajn nacio, per aliaj vortoj, ?u ?i devenas de natura kaj tutmonda instinkto, a? de loka sistemo de edukado?

Mi lo?as en lando, kie tuta kategorio de virinoj, la islamaninoj, opinias, ke la korphontemeco devigas ilin ka?i sian viza?on anta? neparencaj viroj. Tiu sento estas tiom forta, ke e? la strataj mal?astulinoj ne konsentus sin montri publike sen vualo. Iu el miaj amikoj, iafoje alvenis neatendite apud izola rivereto, en kiu ?erpis akvon Ma?rino, vestata per sola robo kaj demetinta sian vualon. Tiu simplulino estis tiel honta montri sian viza?on al nekonatulo, ke ?i preferis por ?in kovri, levi super sia kapo sian jupon!

Certe al tiuj virinoj la hontemo pri la viza?o ?ajnas esti tute instinkta kaj natura. ?u, do, ni devas konkludi, ke ne estas konvenaj la e?ropanaj sinjorinoj, kiuj iras eksterhejmen sen kapvualo? Plie, tiuj samaj sinjorinoj, kiuj hontus malkovri en la strato siajn ?ultrojn kaj krurojn, ne timas ilin montri nudajn en balo a? banloko. Oni do devas akcepti, ke la korphontemeco estas malsimila la? la popoloj, kaj e?, ?e unu sama persono, la? cirkonstancoj difinitaj nur de monduma interkonsento. Efektive ?i estas la rezultato de la edukado kaj de lokaj kutimoj. La nudeco, principe, ne estas malvirto, sed i?as tia nur, kiam ?i ka?zas skandalon kaj hontindan animstaton. En Rusujo, kiel en Francujo, estus hontinde promeni sen vesto sur la stratoj, sed la moroj permesas, ke oni sin banu nude, kaj tio neniun ofendas. Tio, do, ne estas tie malkonvena kaj pruvas nur, ke la rusa animo estas pli simpla kaj pli naiva ol la nia.

La vesperman?o estis tre ?oja. Ni albordi?is en verdan insuleton, ombratan de arboj, kaj nomitan de la Sumi'anoj insulo de Amo, kredeble ?ar ?iaj densaj foliaroj igas ?in ta?ga nesteto por la kamp?atantaj amantuloj. Sur herban tapi?on ni metis nian man?a?aron, kiun atakis fervore niaj ?ipanetoj kun apetito de dektrijaruloj, duobligata de longa remado.

La rivero mem liveris al ili la akvon necesan por la teo. En la internan tubon de la samovaro ili ?utis nian provizeton da karbo kun, por ekbruligi ?in, kelkaj bran?oj, ?irka?e kolektitaj. Beda?rinde, ?u pro la nesperteco de niaj kuiristetoj, ?u pro la nesufi?a sekeco de la ligneretoj, nia samovaro ne konsentis ekbruli?i! La afero ja estis grava: ?iuj, kun konsternata mieno pripensis, ke ili estos devigataj fari man?adon sen teo, kio estas abomena?o por ?iu vera ruso... En tiuj malfeli?aj cirkonstancoj mia amiko ekhavis genian eltrova?on kaj uzis artifikon, ?atatan de la mu?ikoj, kiuj ne posedas kuirejan blovilon. Li nur demetis unu el siaj botoj, ?in starigis renversitan kontra? la supro de la samovaro kaj ?in tenis per unu mano, tiamaniere, ke ?i fermu la internan kamentubon. Poste, per la alia mano, li vice levis kaj mallevis la tibiingon de l' boto, kiel prenilon de kordiono. Tiu simpla piedvesto, tiel ?an?ata je blovilo, perfekte plenumis sian novan oficon kaj balda? nia samovaro komencis sian kanteton, karan al la oreloj de ?iu soifanta ruso.

Jam eknokti?is, kiam ni returneniris. Mi bezonus la plumon de Gogol por priskribi la silentan kaj kvietigan majestecon de tiu ukrajna nokto. ?iu lando havas sian propran fizionomion kaj ?ia personeco pli intense sin montras dum la nokto. Kiel virino, kiu, dum ?i dormadas, ?ajnas ellasi sian intimecon, tiel same la Naturo, dum la nokta ripozado, sin liveras pli plene. La rusa steparo tiam estas strange impresiga. Nenio, krom oceano, donas tiel fortan impreson de la Senfineco, kiel senlima ebena?o sub ?ielo, plena da steloj. Inter ili, iranta la homo vagas kiel punkto inter du senfina?oj. Tiun vesperon, la luno duonheligis per ?talblua lumeto la stepon, kie nigraj poploj, tie ?i kaj tie starantaj, faris nigrajn strekojn kontra? la diamanta ?ielo. Ar?enta rebrila?o sur la trankvila akvo de la Psjol apena? sulki?is post nia ?ipeto la? flue flosanta. Nenia sono, krom, intertempe, bleko de noktabirdo kaj la ritma pla?deto de niaj remiloj.

Duonvo?e mia amiko pentradis al mi la pasinta?on de tiu lando, dum la epopeaj tempoj de la kozaka Sje?. Ukrajno sidis sur la rando de l' kristana kaj islama mondoj. Tie, nenia barilo povas haltigi homojn, krom aliaj homoj. Al la praavoj de la nunaj malgrandarusoj, al la batalemaj kozakoj komisii?is la dan?era tasko defendi E?ropon kontra? la invado de aziuloj. Kiom da furiozaj bataloj iam sangigis la altajn herbojn de la tiam nekulturata stepo? La kozakoj estis duone sova?uloj, sed nur tiaj homoj povis plenumi tian rolon, kaj al ilia ?irmo nia okcidenta kulturo ?uldas parte sian ekzistadon.

Tiel mi elvokis la heroan estinton de tiu silenta kamparo, sub la stelplena ?ielo. ?ajnis al mi kvaza?, sur la bordoj de la rivero, kie ni flosis malrapide, mi ?us ekvidis stari?antan de post arbo, la altan fel?apon de kozako, spionanta l' alvenon de tataraj rajdistoj... Unu el niaj kunpromenantoj, tre belvo?a, estis kantanta popolan arion. Mi ne komprenis liajn rusajn parolojn, sed la melankolia kaj sova?a ritmo de tiu melodio mirinde vivigis kaj korpigis miajn reva?ojn. Sub la energiaj trajtoj, la ostaj kaj brunaj vangoj, la brila rigardo de miaj ?irka?antuloj, mi eltrovis, ne tute malaperintajn, post unu centjaro de civilizacio, la polurigitajn postsignojn de l' praavaj instinktoj, la fierecon, la eksplodemecon, la malzorgon, ian malestimon por niaj okcidentaj delikata?oj, la decidemecon kaj la belan ?atemecon al ?io dan?era kaj riskoplena, kiu karakterizas la popolojn, junajn kaj estonte kreskontajn.

-Rigardu tiujn dektrijarajn knabojn,-diris al mi s-ro Speranskij,-malgra? ilia gimnaziana uniformo, ilia okcidenta kulturo, ili restas efektivaj kazaketoj. Se vi falus en la riveron kaj estus en mortiga dan?ero, kvankam ili ne scius na?i, estu vi certa, ke neniu el ili ?anceli?us por sin ?eti en la akvon kaj riski dronon pli vole ol sin kovri per honto, lasante gaston perei sen helpo.

Kaj dume mia penso forflugis malproksimen al niaj parizanaj dandetoj, kiuj hontus iri en la liceon sen gantoj, kaj timas malvarmumi, kiam ili malsekigas siajn lakitajn ?uetojn en strata rivereto...

Miaj kozakidetoj ne timis malvarmumon kaj tion balda? pruvis al mi. Dum nia parolado ni ne estis rimarkintaj, ke la steloj super niaj kapoj iom post iom estingi?is, kaj ni atentis tion nur tiam, kiam nigra nubo kovris la palhelan lunon kaj lasis nin en plena mallumo. Samtempe malproksima tondro sciigis nin, ke ni devas akceli nian returnon. Ni do rapidigis nian remadon la?eble por alveturi en la urbon anta? la pluvego, sed niaj penadoj estis vanaj. Pli kaj pli ofte, fulmoj strekis la malluma?on, heligante per blindigaj fajra?oj la nigran kamparon dum la aero pleni?is per sen?esa tondrado. Kaj, ho ve! balda? sin ver?is sur niajn dorsojn efektiva akvofalego: akvo supre, akvo sube, ni povis nur elekti inter pluv- a? riverbano!

Ni kovris per niaj supervestoj nian junan akompanantinon, kiu bonhumore ?ercis pri sia akvumi?ado. Niaj knaboj estis feli?egaj kaj ridegis, dum ?ielaj torentoj fluegis tra iliaj maldikaj ?emizetoj. La forto de l' pluvego estis tia, ke ni devis momente allasi la remilojn, por ka?i nin sub la benkoj de l' boato, kiu libere flosis la? la fluo.

Kiam ni albordi?is kaj reiris hejmen, niaj vestoj estis enpenetritaj de akvo, kvaza? ni estus elirintaj el la rivero mem; malvarmeta vento algluigis ilin malagrable kontra? nia tremetanta ha?to. Sed tiu deviga bano ne havis malbonan sekva?on, krom por la nova ?apo de nia kunpromenantino, kiu faris en tiu tago sian unuan kaj lastan servadon, kaj, ho ve! por la nekozaka verkanto de tiu rakonto, kiu ekkaptis fortan re?matismon kaj devis restadi hejme dum kelkaj tagoj ?is sia resani?o.

Tamen tiu malliberigo ne estis al mi maldol?a, dank' al la tute patrinindaj flegoj de s-ino Speranska, al miaj longaj babiladoj kun mia amiko, anka? dank' al la vizitoj, kiujn mi ricevis.

Efektive dum mia ?eestado en Sumi tiu urbeto ?uis du gravajn kurioza?ojn: la bestejon de ia s-ro Salomon kaj min mem. Mi estas nature modesta homo kaj ne ?atas fanfaroni. Sed la veremeco devigas min konstati, ke mi atingis sukceson preska? tiel fortan ol la kvardek pensiuloj de s-ro Salomon. Vane tiu intrigulo starigis sian tendegon precize anta? nia domo; vane lia gurdego, ?iutage post la triahora man?ado mueladis sian plej allogan ariaron, de la "Norma" ?is, ho surprize!-"En rev'nant de la R'vue", la popola kanto pri generalo Boulanger. Mi certigas al miaj legantoj, ke s-ro Speranskij ne uzis gurdegon; mi estis sola kontra? kvardek; tamen mi ricevis publikon, se ne tiel multan, almena? pli ?atindan ol la bestoj de s-ro Salomon. E? sinjorinoj kaj fra?linoj subite ekmemoris, ke de longe ili intencis viziti s-inon Speranska kaj ?iajn gefilojn, kaj-ne atendite! renkontis ?e ili la strangan fremdulon, kiu parolas per artefarita lingvo. La rusinoj, tion mi jam diris, estas seriozaj personoj, sed ili estas virinoj, t. e. idinoj de nia praavino Evo kaj tial, iomete scideziraj! Pri tio mi tute ne plendas, ?ar tio permesis al mi profiti agrablajn konversaciojn, dank' al la nelacebla komplezo de miaj esperantaj tradukistoj.

Cetere kelkaj el miaj kunparolantinoj povis iom paroli france, sed mi neniam povis atingi, ke ili bonvolu uzi mian lingvon. Tiun obstinan rifuzon mi konstatis anka? ?e la viroj, kaj tio tre mirigis min. Sed mia amiko klarigis al mi la ka?zon de tiu ?ajne kaprica konduto. En Rusujo la franca lingvo estis anta?e uzata de la superaj klasoj, kiuj e? afektis iafoje ne scii sian nacian lingvon. Hodia? estas reakcio favora por la rusa lingvo; tamen ankora? nun la kapableco paroli france estas konsiderata kiel la vera pruvilo de la monduma eleganteco. Kiu ajn deziras ?ui la famon de delikata klerulo, pretendas esti kapabla paroli france. Sed, efektive plejmultaj ne scias bone tiun malfacilan lingvon; pro tio ili ne kura?as uzi ?in anta? francoj, ?ar iliaj eraroj, nepre rimarkotaj de ilia a?skultanto, igus ilin mokindaj, kiel homojn kiuj penis vane por sin plialtigi super sia reala situacio.

Post kelkaj tagoj, mi estis sufi?e resani?inta, por ke mi povu promeneti eksterhejme kaj konati?i kun la urbo, kies mi estis provizora lo?anto.